Thema Boekenweek 2021: Tweestrijd

De 86ste Boekenweek heeft als thema Tweestrijd. Innerlijk conflict, verscheurdheid ligt aan de basis van de menselijke natuur. Het hart volgt niet altijd de rede, de onderbuik ondermijnt nogal eens het gezonde verstand en in de literatuur, in boeken, krijgt die tweestrijd bij uitstek vorm. In verhalen kan de gespletenheid worden getoond en kunnen tegenstrijdige gevoelens tegen elkaar worden uitgespeeld. Denk aan klassiekers als Shakespeares Hamlet en Macbeth,  Dostojevski’s Misdaad en straf of aan Sylvia Plath’ De glazen stolp. Het zijn archetypen van het innerlijk conflict waar iedere mens vroeg of laat en in meer of mindere mate mee te maken krijgt.

Literatuur opent het innerlijk en laat de mens zien als een vat vol tegenstrijdigheden. Schrijvers als Esther Gerritsen, Arnon Grunberg, Arthur Japin, Oek de Jong, Manon Uphoff en Niña Weijers tonen de tegenstrijdige verlangens en twijfels die achter de façade schuilgaan. Aan welke stemmen in jezelf geef je gehoor? Luister je naar Dr. Jekyll of Mr. Hyde? De grens tussen het goede en het kwade, tussen schuld en onschuld is vaak onduidelijk. Die grens wordt in romans als De aanslag van Harry Mulisch en De tolk van Java van Alfred Birney op meesterlijke wijze onderzocht. We leven mee met de tobbers en de twijfelaars, de gefrustreerde personages die het leven niet makkelijk nemen en worstelen met hun eigen gedachten, verlangens en demonen.
Wie ben je en kun je dat ook voor de buitenwereld zijn? In de zoektocht naar een identiteit die je past, bieden openhartige boeken houvast. Waar in De argonauten van Maggie Nelson, Soms is liefde dit van Daan Borrel en Confettiregen van Splinter Chabot gesproken wordt over seksuele identiteit en je verhouding tot de samenleving, wordt in romans als Onder de paramariboom van Johan Fretz of Weekendmiljonair van Abdelkader Benali de twijfel over culturele identiteit nader bestudeerd.

Tweestrijd is van alle tijden en van alle genres. Waar Marja Pruis in Genoeg nu over mij de grenzen verkent tussen zelfhaat en ijdelheid, tussen verlegenheid en narcisme, zoekt Bas Heijne in een essay als Mens/Onmens naar de verhouding tussen het vrije individu en de samenleving, tussen de waarheid en dat wat je wilt geloven. Ook in het meeslepende verhaal van Carolijn Vissers Selma zien we hoe lastig het kan zijn om je te verhouden tot je omgeving en de verschillende waarheden die gepropageerd worden. En in de biografie van Susan Sontag door Benjamin Moser spat juist het eeuwige conflict tussen geest en lichaam en de voor Sontag daarmee samenhangende seksualiteit van de pagina’s. Nobelprijswinnaar William Faulkner omschreef het mooi, toen hij zei dat ‘het menselijk hart in conflict met zichzelf’ het enige onderwerp is dat het waard is om over te schrijven.