Moeder aan het roer, niet achter het fornuis

CPNBBoekenweek Nieuws, Nieuws

CPNB organiseert al 83 jaar de Boekenweek. Die week presenteren wij het Boekenweekgeschenk waarvoor de auteur een geheel vrije opdracht krijgt. Daarnaast publiceren wij een essay met het thema van de Boekenweek. Meestal een vrij algemeen en ongevaarlijk onderwerp, soms wat schurend in een poging een gesprek te ontketenen over een (actuele) kwestie.

Nooit hadden wij gedacht dat het thema ‘moeder’ en dan vooral de verwoording De moeder de vrouw, die wij kozen voor de Boekenweek 2019, zulke uiteenlopende reacties, en zelfs verzet zou oproepen. Onze bedoeling is via de literatuur licht te werpen op het moederschap en het vrouw-zijn. Het thema als ode.

Dat idee gaf ons het beroemde gedicht van Martinus Nijhoff in gedachten ‘De moeder de vrouw’, waarin een vrouw aan het roer staat van het schip dat de dichter over de Waal ziet varen. Hij stelt zich dan voor dat het zijn moeder is die daar vaart. Een sterke vrouw aan het roer, dat was het beeld dat wij centraal wilden stellen, in geen enkel opzicht een of ander traditioneel of conservatief idee over de rol van de vrouw.

Dat de bundeling van twee romans over moederschap van de hand van Renate Dorrestein, die als geen ander sterke vrouwen heeft beschreven, ook ‘De moeder de vrouw’ als titel heeft, is geen toeval, in de toelichting op het thema verwijzen we dan ook naar haar.

Dat over het thema zo’n groot misverstand is ontstaan spijt ons zeer, en het idee van moeder de vrouw aan het aanrecht is nooit het beeld geweest dat wij wilden belichten. Wie goed en met goede wil leest, ziet ook dat dat er simpelweg niet staat; er staat de moeder de vrouw. Behalve het beeld van Nijhoff dat we wilden oproepen werkt het naast elkaar zetten van moeder en vrouw als een stelling die vragen oproept over hoe die entiteiten zich tot elkaar verhouden. Vragen die vandaag de dag moeders en vrouwen, en ook mannen en vaders, zich nog steeds stellen; dat bleek ook uit de heftige reacties. Wij willen graag dat deze discussie gevoerd wordt, ook in de Boekenweek. Het geeft juist aan dat (literaire) boeken er toe doen.

De vraag stellen is nog niet hetzelfde als deze beantwoorden. Zoals gezegd, het ging ons juist om sterke, moedige, autonome personages. Het spijt ons zeer dat die bedoeling bij een aantal mensen niet goed is overgekomen.

We zien dat de polemiek ook ontstaat over het feit dat veel mensen menen dat een man niet over dit thema mag schrijven: ‘Weer de blik van een man’. Wij zijn in de keuze van Murat Isik niet over een nacht ijs gegaan. Bij de keuze van de essayist kijken we naar veel aspecten. Inhoudelijk past Murat Isik helemaal in de lijn van literaire ‘kinderen’ die over hun moeder schrijven (Van Dis, Grunberg, Keuls, Van Keulen, etc). Zijn moederfiguren in zijn debuut en in zijn bekroonde roman ‘Wees onzichtbaar’ bezitten een sterk karakter. Daarnaast is hij een heel bijzondere nieuwe stem in onze literatuur die door de boekhandel op handen wordt gedragen. Bovenal heeft hij heel veel lezers leesplezier gegeven. Door een essay van zijn hand hopen we nog meer mensen aan het lezen te krijgen en te houden. De kwestie dat hij een man is heeft ons niet weerhouden; het getuigt volgens ons juist van emancipatie dat een essay met het thema moeder niet per se door een moeder of een vrouw geschreven hoeft te worden.

Tegelijkertijd overwegen wij uiteraard hoe wij aan deze kwestie een positieve wending kunnen geven, die ook recht doet aan de discussie.

Graag zullen we daarom in gesprek gaan met degenen die de in NRC te verschijnen petitie organiseerden om gezamenlijk tot een creatieve oplossing te komen.

Bekijk ook de discussie in Nieuwsuur (vanaf 35:42) >