Boekenweekgedicht

In de opmaat naar Boekenweek 2020 spreekt Janita Monna met vier dichters die ieder een gedicht schreven geïnspireerd op het thema: ‘Rebellen en Dwarsdenkers’. Het Boekenweekgedicht 2020 is geschreven door Ellen Deckwitz.

Ellen Deckwitz

REBEL

Oh ja, ze zeggen altijd wel dat je gewoon jezelf moet zijn
maar daarmee bedoelen ze net als de rest.

Houd als dat niet lukt dan tenminste
je bek. Weinigen mogen echt bestaan en zelden

ben je mooi genoeg, licht genoeg, gewoon genoeg.

Als je het waagt je niet te schamen gillen ze al
om je opheffing, hoe ontzettend zonde je bent

van het vlees, de aandacht en de tijd. Laat me
met iedere hartslag hen trotseren. Elke klop is een bewijs

dat ik er ben en een wereld weiger die niet voor mij is
gemaakt. Ik schrijf u vanuit een incompleet lijf

dat kan maar vertikt te buigen, een onneembare
geest zingt hier rond en ik blijf ademen tot ze erbij
neervallen, tot ik zelf mag bepalen dat ik onopgemerkt blijf.

>> Lees hier het begeleidende interview met Ellen Deckwitz

Lieke Marsman

Tijd en expertise

Op ’s lands grootste poëziefestival
bij het gezamenlijk buffet achteraf
was er een tafel waaraan de oudere dichters
gezamenlijk kopstootjes dronken
Judith Herzberg, Antjie Krog en Charles Bernstein
met een glaasje jenever voor zich

Aan mijn kant van de zaal (de jonge dichters)
werden er de grootste plannen gemaakt
Een transcontinentale lezingenreeks
waarover we nog e-mailcontact zouden hebben
Ik dacht O, wat ik er voor zou geven
om ooit aan de tafel met oude dichters te zitten

Ergens in een lifestyle magazine zullen ze me vragen
zoals ze vrouwen die een bepaalde leeftijd bereiken vragen
vind je het erg om oud te worden?
En ik zal zeggen, ben je gek
verval is voor mij vooruitgang
Niet als rijpen, wat wachten impliceert
(tot je gaat doen waarvoor je gemaakt bent),
maar een teken dat: je al heel lang doet
waar je voor gemaakt bent, namelijk leven
en gezien de correlatie
tussen tijd en expertise
word je daar steeds beter in
Eindelijk begrijp je bijvoorbeeld
welke mensen het waard zijn
een avond mee door te brengen

Mensen die zo geloven in de kracht van kunst
dat ze verboden affiches in verregende stegen hangen
Mensen die de poëzie zo’n warm hart toedragen
dat ze onze dichters kosteloos laten drinken

Want zolang er drinkende dichters en dansende dichters zijn
en dichters die zich zodra het applaus klinkt
terugtrekken op hun hotelkamer
is het de moeite waard om oud te worden
Want we hebben nodig wie mooi wil maken
tegen beter weten in
ook als dat onderstreept wat lelijk is

Nu kijk je tenminste niet langer weg

En misschien heb ik het verkeerd onthouden
zaten we allemaal aan de jus d’orange die dag
Waar het om gaat

Protestkunst op de pleinen van Europa
Een glaasje gin voor wie het kan gebruiken

>> Lees hier het begeleidende interview met Lieke Marsman

Jonathan Griffioen

Wat kan de retard wél?
(een)

ik droomde van de eerste
idiotenschool in Nederland

van de retards, sexy retards
zonder harde grenzen
verzameld in de aula

waar een prijsuitreiking
gaande was

ik kreeg zilver(folie) want
had het op één na langst
niet getuft op de grond

iedereen wilde aan me zitten
iedereen zat in mijn hoofd

Frederik Jahwe en Jung
(gedachteloos starend
de eigen alwetendheid vergeten
op drift gezet)
zaten op een hek
bovenop een hek

(twee)

mijn vriendinnetje
op de idiotenschool
werd naar school gebracht
op een slee

voortgetrokken
door acht baarmoeders
(aan een achtling uit IJsland
ontsnapt in de oorlog)

soms bracht
haar vader haar ook
op de fiets

hij keek met haar achterop
heel verdrietig

maar ze heeft er
geen oog voor gehad
er was nog geen ritalin

>> Lees hier het begeleidende interview met Jonathan Griffioen

Babs Gons

Als Je Nooit

als je nooit in haar schoenen hebt gelopen
nooit met je sleutels tussen je vingers door het donker hebt gefietst
een extra large hoodie over je jurk hebt aangetrokken
je hakken verwisseld voor sneakers
om zo hard mogelijk door de nacht naar huis te trappen

als je nooit in haar schoenen hebt gelopen
niet weet hoe uitputtend het is om ogen en oren
over je hele lichaam te dragen
de haren in je nek je als alarmbellen
te laten vertellen
wanneer je moet maken dat je wegkomt
je altijd in je hoofd aan het rekenen bent,
hoe laat je waar aankomt,
wanneer je moet vertrekken
en of je dan nog net op tijd
niet hardlopen in het donker
niet via het park
in de trein niet op een tweezitsbankje zitten
groepjes vermijden
nooit je drankje uit het oog verliezen

als je nooit in haar schoenen hebt gelopen
niet weet hoe het is om
oogcontact te vermijden, te doen alsof je belt
stoerder te gaan lopen
een busje haarlak in je mouw te dragen
via winkelruiten in de gaten te houden
wie er achter je loopt
een omweg te maken zodat je achtervolger
niet ziet waar je woont
om dan soms het grootste gevaar
in je eigen huis te treffen
het zijn toch vaak bekenden

als je nooit in haar schoenen hebt gestaan
het gevoel niet kent geen adem meer te kunnen halen
omdat iemand opeens een deur in het slot draait
de taxi onverwachts afslaat
als je nog nooit je telefoon
zo stevig hebt vastgegrepen
dat het harde kunststof hoesje barst
omdat het je enige hoop op redding is

als je niet weet hoe het is om in haar schoenen te staan
niet weet hoe het voelt
niet gehoord, niet geloofd
niet geholpen te worden
om de volgende ochtend
gewoon weer een nieuwe dag te beginnen
de verse wonden, de schade
onzichtbaar
onder je kleding, je huid
vanachter een glimlach
de dag zien door te komen

vertel dan nooit
wat zij moet doen
wat ze moet dragen
dat ze moet baren
en hoe zich te gedragen

hoe te bewegen
wanneer te spreken
hoe ze haar lichaam
hoe ze haar leven

maar leer de wereld van haar houden
zo hard dat ze nooit meer achterom hoeft te kijken
zo hard dat ze mag dansen wanneer ze wil
gaan waar ze wil
laat de wereld nu verdomme eens beginnen
hartgrondig van haar te houden

>> Lees het begeleidende interview met Babs Gons op Trouw.nl

Bekijk hier de verschenen gedichten in 2019